Full Review Canon RF 20mm F1.4 L VCM – Lichtsterke groothoek voor fotografie én video

Op de nieuwe R-camera’s is dit 20mm VCM-objectief zowel voor fotografie als video uitstekend bruikbaar.

Introductie

Canon heeft inmiddels een vijftal F1.4 objectieven met een vast brandpunt op de markt gebracht. Naast deze 20mm zijn er in het groothoek bereik de Canon 24mm F1.4L VCM, die de inmiddels 17 jaar oude oude EF-versie vervangt, de RF 35mm F1.4L VCM die de opvolger is van de EF 35mm F1.4L USM II, die ook al 10 jaar oud is. Als standaardobjectief had Canon al een RF 50mm F1.2L USM. De 50mm F1.4L VCM komt niet als opvolger daarvan, maar als goedkopere extra keuze. Voor portretfotografie is er de 85mm F1.4L VCM. De RF 20mm F1.4L VCM is een objectief dat voor de spiegelreflexcamera’s nooit heeft bestaan en dat maakt dit objectief tot een echte aanwinst. Hoe bijzonder dit objectief is, blijkt alleen al uit het feit dat er naast deze Canon alleen nog een 20mm F1.4 van Sigma verkrijgbaar is voor spiegelloze camera’s. Nikon en Sony doen het beide met een F1.8 versie. Die kosten dan wel weer minder dan de helft van deze Canon. De VCM-objectieven zijn allemaal L-objectieven. Dat verwacht je natuurlijk bij zo’n lichtsterkte. Wat ze echter bijzonder maakt is dat het geen USM- maar VCM-objectieven zijn. VCM staat voor Voice Coil Motor.

VCM-motoren winnen langzaam aan populariteit. Canon combineert die in deze objectieven met een Nano-USM motor en het resultaat is een hele snelle en geluidloze scherpstelling die tegelijkertijd niet abrupt is. Voor video wil je liever dat je scherpte bij het gebruik van de autofocus van het ene naar het andere onderwerp glijdt in plaats van schiet. Dat is eigenlijk precies wat je bij scherpstellen tijdens het filmen met dit systeem krijgt.

Een andere bijzondere optie is de diafragmaring. Canon RF-objectieven hebben een programmeerbare controlring die veel fotografen en filmers gebruiken als diafragmaring. Die controlring maakt tijdens het draaien wel hoorbare klikgeluidjes. Dat is fijn als feedback, maar lastig als je microfoon daar tijdens filmopnames vlak achter zit, want dan hoor je dat in de opname. De VCM-objectieven hebben een aparte diafragmaring die altijd klikloos is. De ring heeft twee voordelen: je kan nu op het objectief zien welk diafragma je instelt en je hoort de ring niet. De diafragmaring heeft ook twee nadelen: als je ermee fotografeert, dan kan je niet op gevoel het diafragma instellen en op oudere body’s zal de ring alleen werken tijdens het filmen en moet je voor fotografie de controlring gebruiken, als je je diafragma tenminste op het objectief in wilt stellen. Je kan natuurlijk de ring op A zetten en het diafragma gewoon op de camera instellen. De objectieven hebben geen van allen beeldstabilisatie, maar op de Canon EOS R5 II en R6 III haal je ook zonder stabilisatie in de objectieven nog altijd 8,5 stops correctie in het centrum met de IBIS in de camera.

Bouw

De Canon RF 20mm F1.4 L VCM heeft dezelfde afmetingen als de overige vier VCM objectieven. Niet ongeveer, maar exact. Dat komt de hybride kwaliteiten van deze objectieven ten goede. Filmers die werken met een camera op een gimbal of een camera die onderdeel is van een rig met misschien een handmatige focuspuller of een matte box, willen niet iedere keer dat ze van objectief wisselen de gimbal opnieuw balanceren of accessoires verplaatsen om ze te laten passen op de objectieven.

Met de VCM objectieven is dat niet nodig omdat ze alle vijf precies even lang en dik zijn: 76,5×99,3mm. Het gewicht varieert van 515 gram voor de 24mm tot 636 gram voor de 85mm. De 20mm is met 519 gram net niet de lichtste. Voor zulke verschillen hoef je een gimbal normaal gesproken niet opnieuw te balanceren. De filtermaat is ook gelijk voor alle objectieven, met 67mm. Dat is kleiner dan bij de EF-objectieven en wie daarvan overstapt, zal dus nieuwe filters moeten kopen. Maar 67mm is gelukkig wel een hele gangbare maat. Aan de achterzijde hebben ze ook nog de mogelijkheid om een gelfilterhouder te bevestigen. De objectieven zijn volledig afgedicht met pakkingen rond alle bewegende delen en uiteraard hebben ze ook een pakking op de bajonet.

De zonnekappen van de groothoeken hebben tulpvormige uitsparingen aan de voorzijde. Aan de voorzijde van het objectief zit de inmiddels bekende, programmeerbare controlring met direct daarachter de brede scherpstelring die lekker gedempt draait. Daarachter zitten aan de linkerkant een programmeerbare knop die standaard staat ingesteld op Focus Hold, een AF/MF schakelaar en een schuif voor het diafragma. Met die schakelaar kan je de diafragmaring die vlak voor de bajonet zit, in de A-stand zetten of er juist vanaf halen. In de A-stand bedien je het diafragma met de draaiknop op de camera. Dat kan bij oudere camera’s nodig zijn omdat de diafragmaring mogelijk niet werkt als je niet in de videostand staat. Op nieuwere camera’s als de R1 en de R5 II is hij zowel voor fotografie als video bruikbaar. Anders dan bij andere merken heb je niet de keus om hem in te laten klikken of klikloos te maken. Hij draait altijd zonder klikjes, maar je krijgt in de camera wel te zien op welk diafragma je dan ongeveer staat. Ongeveer, omdat de camera het verschil in 1/3^e stops laat zien, terwijl de ring het diafragma in 1/32^e stops kan verstellen. Dankzij die kleine stapjes kan je tijdens het filmen de belichting aanpassen zonder dat je die stapsgewijs ziet veranderen. De objectieven hebben allemaal 11 diafragmalamellen voor een mooie ronde diafragmaopening.

Scherpstelling

De autofocus is heel snel en geluidloos en werkt ook nauwkeurig bij weinig licht. Focus breathing is behoorlijk onderdrukt, maar soms nog wel zichtbaar als je van heel dichtbij naar oneindig gaat. Bij kleinere veranderingen van de scherpstellingen zal je het nauwelijks zien. Op de nieuwere camera’s kan je dat nog verder minimaliseren door in de filmstand de Correctie Focus Breathing aan te zetten. Of de handmatige scherpstelling lineair is of niet, kan je bij de nieuwere camera’s instellen en dat bepaalt of je goede, herhaalbare focuspulls kan maken.

De kortste instelafstand is 20cm voor de 20mm. De maximale vergroting die je daarmee kan halen is 0,19x of bijna 1:5. Zeker geen macro, maar geschikt voor een close-up. De VCM-objectieven zijn niet bruikbaar met teleconverters om extra vergroting te krijgen.

Beeldkwaliteit

Naast identieke afmetingen en redelijk gelijke gewichten is er voor fotografen, maar helemaal voor filmers nog iets belangrijk en dat is een kleurweergave die over de hele reeks hetzelfde is. Dat is bij deze objectieven het geval en ze geven allemaal hetzelfde beeld, alleen met verschillende beeldhoeken. Ookk de scherpte van de objectieven is behoorlijk gelijkmatig en je zal weinig verschil zien tussen de verschillende VCM objectieven, anders dan de verschillende beeldhoeken en verschillen in scherptediepte die je natuurlijk krijgt als je langere brandpunten gaat gebruiken. De scherpte is op volle opening al prima. Dat geldt niet alleen voor het centrum, maar ook voor de hoeken . De beeldkwaliteit neemt nog wat toe met diafragmeren en het maximum bereik je al op F2 tot F2.8. Dat is uitstekend.

De 20mm heeft flink wat digitale correctie nodig om een goed beeld te kunnen leveren. Voor de vervorming is dat tegenwoordig heel normaal en andere merken doen hetzelfde. Het betekent wel dat je deze objectieven niet goed op kleinbeeld filmcamera’s met een RF-vatting van andere merken kan gebruiken, maar dat valt Canon en deze objectieven niet echt aan te rekenen. Ook is er zonder correcties op volle opening duidelijk vignettering zichtbaar. Met de correcties worden die redelijk weggewerkt en dan zie je er met een of twee stops diafragmeren in de praktijk niets meer van, maar dat gaat wel ten koste van je dynamisch bereik in de hoeken. Bij opnames in donkere locaties op hogere gevoeligheden, of bijvoorbeeld bij astrofotografie op volle opening, waar dit objectief heel geschikt voor is, zal je dan in de hoeken sneller ruis gaan zien als je het beeld gaat ophelderen in de nabewerking. Chromatische aberraties zijn nauwelijks zichtbaar, al kan je op volle opening soms nog wel een spoortje LoCA zien. Dat staat voor longitudinale chromatische aberratie en uit zich in de vorm van kleurrandjes in de onscherpe delen, waarbij de voorgrond een andere kleur heeft dan de achtergrond. Veel is het gelukkig niet. Verwacht op volle opening niet heel veel onscherpte in de achtergrond, het is tenslotte een 20mm groothoek. Als je onderwerp dichtbij genoeg is, dan lukt het wel om een mooie separatie te krijgen en de bokeh, de kwaliteit van de onscherpte, is best fraai voor zo’n wijde groothoek.