Full Review Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS  – Macro-tele met extra mogelijkheden

Sony heeft voor de 100mm F2.8 Macro GM OSS alles uit de kast gehaald om de voorganger te overtreffen.

Introductie

De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS heeft dezelfde lichtsterkte en een klein beetje langer brandpunt dan zijn voorganger, de Sony FE 90mm F2.8 Macro G OSS.

Zoals de naam al aangeeft hebben beide ook beeldstabilisatie in het objectief. Op het eerste gezicht lijken er dan ook geen dwingende redenen te zijn voor bezitters van de 90mm om over te stappen naar de 100mm. Zeker omdat we de FE 90mm F2.8 Macro G OSS ooit getest hebben voor Focus Review en het toen het beste objectief in zijn klasse vonden. Maar tussen deze twee objectieven zit ruim 10 jaar ontwikkeling en dat is best een lange tijd. Het nieuwe objectief is dan ook geen G, maar een G-Master en dat is toch een categorie hoger, zowel in optische prestaties als in uitvoering. Een beetje tegen de trend bij Sony in, is de 100mm ook niet kleiner, maar juist wat groter dan de 90mm. Daar krijg je het nodige voor terug. Het objectief beschikt namelijk over maar liefst vier lineaire XD-autofocusmotoren. Dat zijn de snelste die Sony op dit moment heeft. De OSS beeldstabilisatie is verbeterd.

De vergrotingsmaatstaf is ook uitgebreid, van 1:1 naar 1,4:1. Dat is dus bijna anderhalf keer vergroting. Maar dat is niet het enige. De inmiddels vier jaar oude Canon RF 100mm F2.8L Macro IS USM heeft ook een 1.4x vergroting. De nieuwe macro van Sony kan de concurrentie dus helemaal aan, maar gaat tegelijk ook nog een stap verder. De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS kan namelijk ook gebruikt worden met de 1,4 en 2x teleconverters van Sony. Je krijgt dan een 140mm F4 Macro die met een 2:1 vergroting of zelfs een 200mm F5.6 Macro die zelfs tot 2.8:1 gaat.

Dat maakt het objectief enorm veelzijdig, zowel voor macrowerk als voor telefotografie. Je kan dus zowel het bereik als de vergrotingsmaatstaf veranderen met behulp van de teleconverters. Uiteraard behoud je bij het gebruik van de teleconverters de mogelijkheid om van de kortste instelafstand helemaal tot oneindig in te stellen. Dat is een verschil tussen het werken met teleconverters en tussenringen. Met die laatste kan je namelijk ook dichterbij scherpstellen, maar verlies je de mogelijkheid om op grotere afstanden scherp te stellen. De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS werkt verder ook goed samen met snelle camera’s als de Sony A1 II en kan zelfs met de 120 beelden per seconde van de A9 III overweg.

Bouw

De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS is bijna 2 centimeter langer dan zijn voorganger, en ook een fractie dikker.  De filtermaat is gegroeid van 62mm naar 67mm en het gewicht is 44 gram hoger. De 100mm heeft een brede scherpstelring met zichtbare afstandsinstelling en twee programmeerbare knoppen waar de 90mm er maar één heeft, en een AF/MF schakelaar daar direct achter. Wat de 90mm niet heeft, is een diafragmaring die op de 100mm naar wens ook klikloos kan worden gemaakt. Dat is handig om bij het filmen de belichting traploos aan te passen. Verder heeft de 100mm een schakelaar om de Full Time DMF aan en uit te zetten, een schakelaar voor het instellen van de scherpstelling op Full, dus het hele bereik, of om de autofocus te beperken van oneindig tot 0,5m en 0,5 tot 0,28m, de kortste instelafstand. Ook is er een schakelaar om de OSS, Optical Steady Shot beeldstabilisatie, aan of uit te zetten. De OSS werkt samen met de ingebouwde beeldstabilisatie van Sony camera’s en is ook nog redelijk bruikbaar in macro situaties.

Het objectief is goed weerbestendig en optisch is er ook veel verbeterd. Het optisch ontwerp is van 15 elementen in 11 groepen naar 17 elementen in 13 groepen gegaan met 2 XA elementen en 2 ED elementen.

Het diafragma heeft nu 11 in plaats van 9 lamellen, voor een extra ronde diafragmaopening, ook als het diafragma een aantal stops gesloten wordt. Het objectief is ook beter afgedicht dan zijn voorganger, zodat het ook in stoffige en vochtige locaties goed kan worden gebruikt.

Scherpstelling

Veel macrofotografen geven de voorkeur aan handmatig scherpstellen boven autofocus.  Maar autofocus maakt een macro-objectief natuurlijk wel veelzijdiger, omdat je hem dan ook kan gebruiken als korte tele voor algemeen reportagewerk en portretfotografie. De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS beschikt over maar liefst 4 lineaire XD-motoren en die staan garant voor een snelle en stille scherpstelling. In ieder geval op normale opnameafstanden.

Voor portretten is de scherpstelling zeker heel snel en ook voor videowerk is de autofocus prima. Dan is het verschil met de oudere 90mm duidelijk merkbaar. Focusbreathing is op die afstanden gering en het objectief kan ook nog gebruik maken van de breathing correctie in de nieuwe Sony camera’s. In macrosituaties heb je wel last van focus breathing. Een kleine verandering van de scherpstelling zorgt dan voor een zichtbare verandering van de beeldhoek. Dat is iets om rekening mee te houden als je gebruik wilt maken van focus stacking. De autofocus werkt op korte opnameafstanden redelijk, maar toch zul je ook genoeg situaties hebben waarin je liever gebruik maakt van handmatige scherpstelling. De Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS heeft daarvoor nog steeds een ‘focus clutch’, een scherpstelring die je naar voor en achter kan bewegen waardoor je snel kan schakelen van autofocus naar handmatig scherpstellen. Ook zit er een afstandsschaal met vergrotingsmaatstaf op het objectief zodat je kan zien op welke afstand je instelt. Een andere mogelijkheid is de Full Time DMF aan te zetten. Hiermee kan je de autofocus overnemen voor laatste, kleine aanpassingen, of het objectief op een korte afstand instellen als de autofocus blijft hangen in de verte. De kortste instelafstand is 26cm vanaf de sensor zonder het gebruik van teleconverters.

Met de 1,4x converter wordt die ongeveer een centimeter langer en er komt nog een centimeter bij als je de 2x converter gebruikt. Je komt dan met de voorkant van het objectief wel iets dichter bij je onderwerp, omdat de teleconverters zelf nog ietsje dikker zijn dan dat.

Beeldkwaliteit

De MTF-grafieken laten een extreem goed beeld zien. Op volle opening scoort dit objectief al bijna maximaal, met een klein verloopje in de uiterste hoeken.De beeldkwaliteit is ook in de praktijk op volle opening al bijna maximaal. Dat piepkleine verloop in de uiterste hoeken is in de praktijk vrijwel onzichtbaar zen zeker niet in macro-situaties, waar de scherptediepte uiterst gering is. Hoogstens is het iets om rekening mee te houden als je dit objectief voor bijvoorbeeld reproducties van documenten zou gebruiken, maar dat doe je als het goed is ook niet op volle opening. Op F8, wat je met macro best vaak zult gebruiken om wat meer scherptediepte te krijgen, zijn de resultaten nagenoeg perfect. Het objectief heeft geen last van chromatische aberraties, overstraling of vertekening. Ook het scherpstelvlak is mooi vlak, wat voor reproducties belangrijk is. De onscherpte is ook echt heel fraai. Bokehballen zijn prachtig zacht zonder uienringen of andere ongerechtigheden.

Het 11-bladig diafragma is daar gedeeltelijk voor verantwoordelijk, maar dit is duidelijk ook het resultaat van een hoogwaardig lensontwerp. Bij het gebruik van teleconverters geldt dat ze altijd de fouten uitvergroten van het objectief waar ze achter zitten. Nu zijn de teleconverters van Sony prima, maar nog belangrijker is dat de Sony FE 100mm F2.8 Macro GM OSS zelf vrijwel geen fouten heeft die door de converters kunnen worden uitvergroot. Hierdoor krijg je bij het gebruik van de converters vrijwel geen verlies aan beeldkwaliteit en ook dat is heel fraai.