Begin 2025 zijn we bij Focus van start gegaan met een nieuwe testmethode voor objectieven en camera’s. De beoordelingsstaatjes bij deze testen waren na vele jaren wel aan een update toe. Binnen de oude methode hadden we inmiddels veel camera’s en objectieven die op bepaalde punten een tien scoorden, gewoon omdat ze duidelijk beter waren dan de apparatuur die een paar jaar eerder nog een negen haalde. Maar inmiddels zijn er alweer nieuwe ontwikkelingen, en de vraag was wat dan zouden moeten? We hadden ervoor kunnen kiezen om in navolging van Spinal Tap de schaal naar 11 op te rekken. Maar er zijn nog meer redenen om het systeem ingrijpender te veranderen. Hybride gebruik wordt namelijk ook steeds belangrijker en dat zat eigenlijk nog niet zo in het oude testsysteem. Daarom hebben we besloten het systeem op basis van punten te vervangen door een systeem op basis van sterren. Zo zie je op Focus Review heel makkelijk of een score op basis van het oude of het nieuwe systeem tot stand is gekomen. We leggen je hier uit wat we testen en hoe de score bepaald wordt.
Waarom een nieuw testsysteem?
De technische ontwikkelingen in de fotografie volgen elkaar in rap tempo op. Tien jaar geleden konden we nog onder de indruk zijn van kleinbeeldsensoren met 36 megapixel en autofocussystemen die door scherpstelling op de sensor geen last meer hadden van front- of backfocus, wat we nog weleens tegenkwamen bij spiegelreflexcamera’s. Inmiddels is 60 megapixel op kleinbeeld alweer een aantal jaren beschikbaar en zijn camera’s met 40 tot 50 megapixel niet eens meer zo bijzonder. Autofocussystemen zijn dankzij AI zo intelligent geworden, dat ze mensen, dieren en voertuigen herkennen en zelfs bij racewagens de autofocustracking vast kunnen zetten op de helm van de bestuurder. Objectieven zijn tegenwoordig bijna allemaal zo goed als vertekeningvrij en lichtafval en chromatische aberraties zijn vaak ook niet meer zichtbaar. Dat hebben ze vooral te danken aan de digitale correcties in de camera of in de nabewerkingssoftware. Waar we een aantal jaren nog keken naar de pure optische prestaties en softwarematige correctie als extra beschouwden, zijn die twee tegenwoordig niet meer los te koppelen van elkaar. Moderne objectieven zijn namelijk ontworpen om met die correcties gebruikt te worden en soms kan je die op de camera niet eens uitzetten. Dat is vooral het geval bij sommige nieuwe groothoek- en zoomobjectieven die zoveel correctie nodig hebben, dat ze zonder de correcties niet eens aan onze eisen zouden voldoen. Het testen van objectieven met de correcties uitgeschakeld is dus niet meer zinvol. Tegelijk zijn deze digitale correcties niet altijd zonder ‘bijwerkingen’ en ook hier kijken we wel degelijk naar. Theoretisch zorgen sommige van die correcties namelijk weer voor een verlies aan beeldkwaliteit. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de correctie van de lichtafval, die een verhoogd risico op ruis in de hoeken kan opleveren. Ook het wegwerken van de vertekening levert in principe een iets lagere beeldkwaliteit op, omdat het beeld moet worden opgerekt en er pixels moeten worden bijgerekend. Maar netto is het resultaat meestal toch positief, doordat ontwerpers objectieven op andere punten zoveel beter kunnen maken, dat het geringe verlies door de correcties maar weinig invloed heeft op de totaalscore. Door al die nieuwe ontwikkelingen hebben we de afgelopen jarenregelmatig de hoogste scores moeten toekennen aan objectieven en camera’s. Er is nu eenmaal heel veel hele goede apparatuur. Maar de ontwikkelingen gaan maar door, en de volgende generatie nog betere camera’s en objectieven komt eraan. Het was dus duidelijk dat we naar een nieuwe manier van beoordelen toe moesten.
Hybride
Een andere ontwikkeling die ook nog niet helemaal was terug te vinden in ons beoordelingssysteem, was de integratie van video. Hierdoor krijgen niet alleen camera’s maar ook objectieven nieuwe functies. Denk bij objectieven bijvoorbeeld aan klikloze diafragma’s, lineaire handmatige autofocus, motorgestuurde zooms of zelfs de mogelijkheid om twee focuspunten aan te geven zodat de camera die kan gebruiken om een focus pull te maken. Waar we ooit heel enthousiast waren over kleinbeeld camera’s die in 8 bit Full HD konden filmen met 25 beelden per seconde, daar zijn we nu kritisch als filmen in 10 bit of log ontbreken en bij sommige modellen vragen we ons zelfs af waarom ze geen 4K120p zonder crop aankunnen of waarom ze geen 8K raw intern of 8K Open Gate hebben? Instelbare shutter angle, waveform-weergave of vectorscope zijn zaken die tot voor kort enkel op echte cine-camera’s zaten en die nu doorsijpelen naar de modernste systeemcamera’s. De oude beoordelingsstaatjes die we bij onze testen gebruikten gaven onvoldoende mogelijkheid om deze nieuwe functies te kunnen beoordelen. Onze nieuwe testmethoden zijn uitgebreid met extra criteria en weerspiegelen deze nieuwe ontwikkelingen beter. Ook maken ze het voor de lezer duidelijker wat er in de praktijk van een camera of objectief verwacht kan worden.
Punten worden sterren
Hoe beoordelen we? Dat doen we door veel opnames te maken. Een deel van de opnames maken we van vaste testopstellingen en een deel bestaat uit praktijkopnames. Maar het belangrijkste wat we hebben als Focus testredacteuren is onze jarenlange ervaring in het testen van nieuwe objectieven en camera’s. Sommige technische onderdelen zijn lastig om te testen, zoals bijvoorbeeld het dynamisch bereik en ruis. Op basis van onze ervaring en door opnames onder gelijke omstandigheden te vergelijken kunnen we er toch vaak wel een oordeel over hebben. Daarnaast kijken we voor bijvoorbeeld dynamisch bereik naar sites als PhotonstoPhotos, die op dit gebied heel goed zijn, en voor andere aspecten naar bijvoorbeeld de testresultaten van DxO, om te vergelijken of onze indrukken ook onderbouwd worden door anderen.
In het nieuwe systeem laten we de oude puntentelling los en stappen we over op een systeem met sterren. Dat doen we om verschillende redenen. Zie je sterren, dan weet je dat het de nieuwe manier van beoordelen is. Verder zijn in de nieuwe sterren-beoordeling meer categorieën opgenomen. En het derde wat belangrijk is om te weten, is dat de score vergelijkend is en niet absoluut. Dat wil zeggen dat als een camera nu vijf sterren scoort, dat het dan bij de beste camera’s hoort die je op dit moment kan kopen. De beste camera’s van volgend jaar krijgen natuurlijk ook vijf sterren. Maar dat ze dezelfde score hebben, wil niet zeggen dat ze dus ook even goed zijn. Een kleinbeeldcamera met 50 of 60 megapixel scoort nu vijf sterren voor resolutie. Maar misschien is daar over vijf jaar wel 80 of 100 megapixel voor nodig.
Score
De waardering voor de verschillende categorieën liggen tussen vijf sterren en geen ster. Onderstaand staatje laat de verschillende waarderingen zien:
- 5 uitzonderlijk goed,
- 4 zeer goed,
- 3 goed,
- 2 matig,
- 1 slecht
- 0 zeer slecht
Daarnaast zijn er ook testonderdelen die wij als iets minder belangrijk zien en die daarom met 1 tot 3 sterren worden beoordeeld.
- 3 zeer goed
- 2 goed
- 1 matig of slecht
We beoordelen de volgende categorieën:
Objectieven
| Optisch | |
| Scherpte | We beoordelen het scheidend vermogen bij werkdiafragma en het verloop naar de hoeken met het diafragma 1 stop gesloten. Bij volle opening controleren we ook op beeldveldwelving. |
| Contrast | We kijken naar de contrastoverdracht in het centrum bij een gemiddeld werkdiafragma en het verloop van contrast naar de beeldranden / hoeken na 1 stop diafragmeren. |
| Chromatische aberratie | Zowel laterale als longitudinale aberraties. |
| Vertekening | Met leescorrecties |
Lichtafval | Na 1 stop diafragmeren. Is er veel digitale correctie nodig om de lichtafval te onderdrukken dan vermelden we dit, omdat de lenscorrecties op dit gebied niet zonder verlies aan kwaliteit zijn. |
Overstraling | Met zonnekap, indien meegeleverd |
| Bokeh | We kijken naar harde randen, uienringen, kleurringen en algehele zachtheid bij bokehballen als de overgang van scherp naar onscherp in praktijkbeelden. |
Mechanisch | |
| Scherpstelling | We beoordelen de snelheid, het geluid en de soepelheid |
| Uitvoering | Het objectief scoort op basis van de aanwezigheid van verschillende elementen zoals: – AF/MF-knop, |
| Videovriendelijk | – lineaire handmatige autofocus mogelijk |
Prijs/Kwaliteit | |
| Bonus | Tot maximaal drie sterren als een objectief echt iets extra’s heeft dat (bijna) geen ander objectief heeft, zoals een extreme lichtsterkte, bijzonder bereik, 1:1 macro voor een zoom. |
| eindwaardering | – |
Camera’s
| Fotografie | |
| Beeldkwaliteit | Op basis van de opgegeven waarde, waarbij we rekening houdend met de betreffende sensorgrootte, zoals 1”, Micro Four Thirds, APS-D, kleinbeeld of middenformaat. Dit in vergelijking tot de concurrentie in dezelfde categorie camera. |
Dynamisch bereik | Dit kunnen we moeilijk nauwkeurig meten en proberen we vooral vergelijkend vast te stellen. |
| Ruis bij hoge ISO’s | We kijken naar de maximale ISO-instelling zonder uitbreiding bij daglicht en vergelijken het Raw-bestand in een Raw-converter zonder (extra) ruisreductie met camera’s met dezelfde resolutie en sensor grootte. |
| Scherpstelling | We beoordelen de snelheid, gevoeligheid (bij weinig licht), tracking, Ai mogelijkheden en onderwerpsherkenning, rekening houdend met het gebruikte objectief. |
Snelheid | De opgegeven opnamesnelheid voor fotografie met mechanische sluiter en elektronische sluiter |
|
|
Video |
|
| Beeldkwaliteit | factoren die kunnen worden meegenomen: – resolutie: 4K, 6K, 8K, |
Menu en Hulpmiddelen | factoren die kunnen worden meegenomen: – Scheiding foto-video, |
| Uitvoering | factoren die kunnen worden meegenomen: – Extra Rec-knop, |
| |
Algemeen | |
Uitvoering | – aantal instelwielen, |
Scherm en zoeker | zoekerresolutie (2,36/3,76/ 5,7/9,99) en vergroting, verversingsgraad, schermgrootte en resolutie, helderheid, klapbaar, draaibaar, kantelbaar |
Stabilisatie | aantal stops opgegeven, met een plus of min voor hoe goed het werkt, stabilisatie-modi voor video en kwaliteit, waarbij we ook kijken naar crops en distortion |
Accuduur voor foto/video | volgens CIPA norm voor foto en video |
Prijs/Kwaliteit | – |
Bonus | Als een camera echt iets bijzonders heeft (knop voor verschillende beeldverhoudingen, doorzichtzoeker, meerdere base-ISO’s, meerdere Raw-resoluties, pixelshift, panorama-stitch, e.d.) |
| eindwaardering | – |
Nieuwe testmethoden; waar kijken we naar?
Zowel camera’s als objectieven worden steeds geavanceerder. Een flink deel van de nieuwe functies en mogelijkheden heeft te maken met videografie, maar ook voor fotografie worden er nog steeds nieuwe functies geïntroduceerd. Denk hierbij aan de geavanceerde autofocus-functies met onderwerpsherkenning, sensorstabilisatie en daar aan gekoppeld pixelshift voor een hogere resolutie. Daarnaast worden sensoren steeds sneller uitleesbaar; goed voor video, maar ook voor actiefotografie. Ook de processoren in de camera’s worden krachtiger en sneller, waardoor het beeld in de camera al gecorrigeerd kan worden op objectief- en afbeeldingsfouten. Dat maakt weer dat objectieven anders ontworpen kunnen worden met meer nadruk op de scherpte en het contrast en wat minder op vertekening en lichtafval, die achteraf digitaal gecorrigeerd kunnen worden. Er komen dus steeds meer functies bij om naar te kijken en bij objectieven moeten we ook anders naar de testresultaten kijken.
Objectief-testen
Objectieven testen we op optische en mechanische kwaliteit, daarnaast kijken we naar de uitvoering en de mogelijkheden die het objectief biedt voor video.
Optisch:
Scherpte
- We kijken naar de scherpte in het centrum bij een gemiddeld werkdiafragma, dat is twee à drie stops gediafragmeerd. Is deze zeer hoog dan scoort het objectief op dit punt vijf sterren, is deze laag slechts één ster. Het verloop van de scherpte naar de beeldranden of hoeken toe, wordt bij één stop diafragmeren en na de digitale correctie in de raw-converter of door de camera zelf gemeten. Is dit veel, dan krijgt het objectief twee sterren aftrek, bij matig één ster en is het verloop nauwelijks zichtbaar dan volgt er geen correctie op de score. Ook beeldveldwelving wordt bekeken. Is die duidelijk zichtbaar dan geeft dit ook een ster aftrek.
contrast
- De contrastoverdracht wordt op dezelfde manier bekeken en ook hier geeft een verloop naar de beeldranden of hoeken na digitale correctie aftrek. We doen dit optisch, omdat het heel lastig precies te meten is zonder dure apparatuur.
Chromatische aberraties
- We kijken of na de digitale correctie nog kleurafwijkingen of residu van de digitale correctie zichtbaar is. Hierbij kijken we zowel naar kleurfoutjes in de hoeken bij hoog contrast als naar LoCa’s op volle opening bij lichtsterke objectieven. Is er niets zichtbaar dan krijgt het objectief hiervoor drie sterren, bij een lichte mate of wanneer iets van residu zichtbaar is twee sterren en wanneer duidelijk afbeeldingsfouten zichtbaar blijven maar één ster.
Vertekening
- Ook de vertekening wordt pas na het toepassen van de digitale correctie bekeken. Is er niets meer zichtbaar dan krijgt het objectief hiervoor drie sterren, bij een lichte mate van resterende vertekening twee sterren en wanneer nog steeds duidelijk vertekening zichtbaar is slechts één ster.
Lichtafval
- Ook lichtafval, of eigenlijk het gebrek daaraan, kan één, twee of drie sterren opleveren en wordt gemeten na één stop diafragmeren en zowel voor als na de digitale correcties. Wanneer hoeken na correctie van de vertekening, maar voor correctie van de lichtafval heel donker zijn, betekent dit namelijk dat je dynamisch bereik in de hoeken verliest. Dat kost dan een ster.
Overstraling
- Overstraling bekijken we met zonnekap op het objectief, indien deze meegeleverd wordt. Zien we maar lichte diafragmavlekken dan scoort dit drie sterren, bij duidelijke diafragmavlekken twee sterren, is er ook nog duidelijk contrastverlies dan slecht één ster.
Bokeh en zonnesterren
- Ronde bokehballen of kattenogen?, uienringen, harde buitenringen, onrustige centra? Symmetrische en scherp gedefinieerde punten van de zonnester of niet symmetrische sterren of uitwaaierende stralen? Allemaal zaken die de testredacteur meeneemt bij de beoordeling en in één, twee of drie sterren voor dit punt op kunnen leveren.
Mechanisch:
Scherpstelling
- De snelheid van scherpstellen, maar ook het geluid dat de scherpstelmotor produceert. Snel en stil drie sterren, niet snel of niet stil twee sterren, niet snel en niet stil één ster.
Uitvoering
- Bij het punt uitvoering kunnen voor allerlei handige zaken sterren behaald worden met een maximum van vijf. Zaken die een ster op kunnen leveren zijn bijvoorbeeld de aanwezigheid van een; AF/MF-knop, programmeerbare ring, pakkingen (intern en achter), zonnekap aanwezig, optische beeldstabilisatie, custom-knoppen of focus hold-knoppen, programmeerbaar via usb of camera, zoom-lock op zooms, tenzij die intern zoomt, ois-knop (bij objectieven met stabilisatie), Afstandsbegrenzer (bij langere tele’s en macro’s).
Videovriendelijk
- Ook bij dit punt kan een maximum van vijf sterren behaald worden. Zaken die een ster kunnen opleveren zijn; lineaire handmatige scherpstelmogelijkheid, goed handmatig te bedienen scherpstelring (soepelheid, breedte en positie van de scherpstelring), stille autofocus, klikloos diafragma, minimale focus breathing, parfocaal (voor zoomobjectieven), interne scherpstelling of zoomverstelling, interne motorzoom of mogelijkheid voor een zoomadapter.
Prijs/Kwaliteit
- Op basis van ervaring met vele testen geeft de testredacteur hier een score tussen de vijf sterren en één ster.
Bonus
- Wanneer een objectief iets extra’s heeft dat weinig andere objectief in zijn soort hebben, zoals een extreme lichtsterkte, een heel bijzonder zoombereik, 1:2 macro voor een zoom of vast brandpunt of 2:1 voor een macro, kan hiervoor een bonus van maximaal drie sterren gegeven worden.
Objectieven kunnen dus in vijf categorieën vijf sterren scoren en in zes drie sterren. Dat geeft een maximum van drieënveertig sterren plus maximaal drie sterren voor bonus. De eindscore is dan het totaal van het aantal behaalde sterren gedeeld door drieënveertig en maal vijf, afgerond naar het dichtstbijzijnde hele getal.
Camera-testen
Camera’s testen we op pure beeldkwaliteit en ook op functionaliteit. Video is een nieuwe categorie die ontbrak bij de oude beoordelingen. We kijken hier naar verschillende factoren zoals de beeldkwaliteit van de video in al zijn facetten, de hulpmiddelen voor belichting en scherpstelling die geboden worden, hoe goed het fotografie- en videomenu gescheiden zijn en hoe goed de camera voorbereid is voor video door middel van extra knoppen en andere voorzieningen.
Fotografie
Beeldkwaliteit:
Resolutie
- Hiervoor gaan we uit van de opgegeven waarde. Hierbij rekening houdend met een betreffende categorie camera. Zo waarderen we een M34 camera met 25Mp als zeer hoog, bij een APS-C is 40Mp zeer hoog en bij Kleinbeeld 45 Mp en hoger en bij Middenformaat 100 Mp. Zeer hoog levert vijf sterren op.
Dynamisch bereik
- Helaas kunnen we dit zelf niet nauwkeurig genoeg vaststellen, maar we beoordelen dit op het oog en met ervaring en het is vaak ook te vinden of af te leiden door naar het gebruikte type sensor te kijken, of naar andere modellen met dezelfde sensor die al op een testbank geweest zijn. Dit in vergelijking tot de concurrentie in dezelfde categorie camera. Ruwweg ligt het maximum voor kleinbeeld net onder de 12 stops, met een top voor de Sony A7R 3 in multishot op 12,8 stops. Een goede APS-C-camera als de Sony A6700 scoort bijna 11 stops, dus dat is dan vijf sterren. Iedere stop minder is een ster aftrek.
Ruis bij hoge ISO’s
- Om ruis te beoordelen maken we opnamen op de maximale ISO-instelling zonder uitbreiding en met kunstlicht van een lage sterkte en ook bij daglicht. Het vaststellen doen we met een raw-bestand in de raw-converter zonder (extra) ruisreductie. Dit in vergelijking tot camera’s met dezelfde resolutie, sensor grootte en ISO-instellingen. De maximale score is vijf sterren.
Scherpstelling
- Beoordeeld worden de snelheid, gevoeligheid (bij weinig licht), tracking, AI-mogelijkheden en onderwerpsherkenning en het automatisch kunnen schakelen tussen onderwerpen. Daarbij houden we rekening met het gebruikte objectief: is dit een professioneel, lichtsterk objectief of niet en proberen we steeds bij dezelfde lichtomstandigheden te testen. Ook hier is de maximale score vijf sterren.
Snelheid
- De opgegeven opnamesnelheid voor fotografie met mechanische sluiter en met elektronische sluiter. Dit in vergelijking met vergelijkbare camera’s in ongeveer dezelfde prijsklasse. Top voor de prijsklasse betekend dan drie sterren.
Video:
Beeldkwaliteit
- Bij de beeldkwaliteit van video kijken we naar zaken als resolutie, 4K, 6K, 8K, hoe deze ontstaat, of deze subsampeld of oversampeld is, de mogelijkheid voor log-opnamen en het type log-bestand (aantal stops contrastomvang), de mogelijkheid om extern of intern raw of ongecomprimeerde video op te nemen, de bitdieptes, 8bit of 10bit, opnamesnelheid, crop-mogelijkheden en/of open gate, mogelijke codecs en compressies (ALL-I, Long GOP, H.264, H.265, enz.) en natuurlijk de hete hangijzers: oververhitting en rolling shutter. Hiervoor kunnen maximaal vijf sterren behaald worden.
Menu en Hulpmiddelen
- Hoe is de scheiding tussen het foto-en videomenu? Welke belichtingshulpmiddelen zoals zebra’s, waveform, vectorscope, false color, zijn aanwezig? Welke scherpstelhulpmiddelen voor handmatig scherpstellen, zoals peaking, push-in (beeldvergroting), b&w beeld, tap-focus, scherpstel-geleiding of afstandsschaal, zijn aanwezig? Is er een mogelijkheid voor het gebruik van LUT’s? Kan shutter-angle ingesteld worden en is er elektronische compensatie focus breathing? Dat zijn een aantal factoren die we meenemen. Maximaal vijf sterren.
Videovoorzieningen
- Denk hierbij aan: een extra Rec-knop, tally-light(s), een slimme accessoire schoen, microfoon en koptelefoon aansluiting, micro of grote hdmi-uitgang, actieve koeling of accessoires voor koeling (grip), mogelijkheid om op externe ssd op te nemen, meerdere sporen audio, kwaliteit ingebouwde microfoon (mono / stereo / gericht), ingebouwde nd-filters (fysiek of softwarematig), mogelijkheid voor proxy-recording, beschikbare opslagmedia (alleen sd-cards, ook cf-expres? Maximaal vijf sterren.
Algemeen:
Uitvoering
- Alles buiten het menu en de beeldkwaliteit dat een camera handiger maakt in het Denk aan: aantal instelwielen, goede greep, slimme accessoire schoen, weerbestendigheid, aantal customknoppen, een joystick voor AF, 2 kaartsleuven voor uhs2-sd of CF-Express A of B, Power Delivery via usb-c, mogelijkheid voor bediening met app. Maximaal vijf sterren.
Scherm en zoeker
- Hier kijken we naar wat een camera op dit punt biedt ten opzichte van de concurrentie, maar ook naar de praktische bruikbaarheid ervan. Zoekerresolutie en vergroting, verversingsgraad, schermgrootte en resolutie, helderheid, klapbaar, draaibaar, kantelbaar, enz. Maximaal drie sterren.
Stabilisatie
- Sensorstabilisatie (IBIS, in-body image stabilisation) is bijna standaard in nieuwe camera’s, maar doet het ook wat het belooft en hoe presteert het ten opzichte van vergelijkbare camera’s? Voor dit punt kunnen maximaal drie sterren worden gegeven. Wanneer alleen elektronische stabilisatie aanwezig is levert dit maximaal één ster op als dit probleemloos werkt.
Accuduur voor foto/video
- Hoe effectief gaat de camera met zijn stroom om en heeft de bijgeleverde accu voldoende capaciteit voor normaal gebruik? Hierbij kijken we naar de opgave volgens CIPA norm voor foto en video. Maximaal drie sterren.
Prijs/Kwaliteit
- Een belangrijk punt waarop vijf sterren behaald kunnen worden. Er wordt gekeken naar wat andere camera’s in dezelfde prijsklasse op dit moment bieden op alle hierboven beoordeelde punten.
Bonus
- Wanneer een camera echt iets bijzonders heeft, denk aan bijvoorbeeld een knop voor verschillende beeldverhoudingen, een doorzichtzoeker, meerdere base-ISO’s, meerdere Raw-resoluties, pixelshift in de camera, panorama-stitch, of iets dat nog niet gewaardeerd is in één van bovenstaande punten, dan kan een redacteur er voor kiezen één, twee of drie sterren extra als bonus te geven. Uiteraard wordt deze keuze verantwoord in de tekst of bij de plus- en minpunten van de beoordeling.
De score voor deze dertien categorieën (waarvan 4 met 3 sterren en 9 met 5 sterren) is dan maximaal zevenenvijftig sterren plus maximaal drie sterren voor bonus.
De eindscore is dan het totaal aantal behaalde punten gedeeld door zevenenvijftig maal vijf, afgerond naar het dichtstbijzijnde hele getal.
