Full Review Panasonic Lumix S9 – Compacte stijlvolle content-creator

De Panasonic Lumix S9 mist een aantal functies die voor fotografen van belang zijn, maar biedt weer veel voor filmers die snel online willen.

Introductie Panasonic Lumix S9

De Panasonic Lumix S9 is de goedkoopste en meest compacte kleinbeeld systeemcamera van Panasonic. Dan denken we meteen: instapmodel. Dat is bij de S9 echter niet het geval. Je kan met de camera wel fotograferen, zowel in raw als in jpeg, en de 24 megapixelsensor biedt een prima kwaliteit. De S9 mist echter een aantal functies die je als fotograaf soms aardig in de weg kunnen zitten. Zo heeft de camera enkel een elektronische sluiter. Dat hoeft geen probleem te zijn als je een sensor hebt met een hele snelle uitlezing, zoals bij de Nikon Z8 of de Sony A9 III. Maar die heeft de S9 niet, waardoor je last kan hebben van rolling shutter bij actieopnames of banding wanneer je binnen bij kunstlicht fotografeert. Ook heeft de camera wel een accessoireschoen, maar die heeft geen elektronische contacten. Je kan dus geen flitser gebruiken. Filmers zullen met beide geen moeite mee hebben. Met film gebruik je immers altijd een elektronische sluiter en nooit een flitser. En een LED-lamp kan je wel prima op die accessoireschoen zetten. De S9 heeft dezelfde sensor en processor als de Lumix S5 II en deelt daarmee ook een groot deel van de uitgebreide videomogelijkheden. Door de kleinere body biedt hij echter niet alles dat de S5 II heeft, zoals goede koeling en een zoeker, om maar eens wat te noemen. Wat de Lumix S9 daar tegenover zet, is een aparte knop om Real Time LUTs te kunnen gebruiken. LUTs worden tot nu toe vooral gebruikt om video-opnames die met een vlak log-profiel gemaakt zijn, om te zetten naar bruikbaar beeld. Dat kan met de Real Time LUTs in de S9 ook, maar je kan er nog veel meer mee doen. Panasonic ziet Real Time LUTs als een middel om beelden snel een bijzondere, individuele ‘look’ te geven. Dat is ook eigenlijk het hele idee achter een LUT. De afkorting staat niet voor niks voor ‘Look Up Table’ en in de professionele filmwereld worden ze ook eigenlijk zo gebruikt. De Real Time LUTs in de S9 kan je zowel voor foto’s als video’s, met of zonder log-profiel, gebruiken. Je zou de LUTs dus als een soort tegenhanger van beeldstijlen of filmsimulaties kunnen zien en daarmee sluit Panasonic helemaal aan bij een trend die op dit moment aan de gang is. Veel (met name jonge) fotografen willen namelijk hun beelden helemaal niet uitgebreid op een computer bewerken, maar meteen in de camera iets creëren dat ze ook snel kunnen delen. De Lumix S9 is dus vooral een camera voor online content-creators en dan met name beeldmakers die ervaring hebben opgedaan met werken op een smartphone. Dat kunnen ook best fotografen zijn. Je kan met de S9 ook gewoon fotograferen in raw+jpeg. Zelfs hoge resolutie beelden in de camera zijn mogelijk met Panasonics uitstekende pixelshift-methode, waardoor je 96 megapixel beelden kunt maken met de 24 megapixel kleinbeeldsensor. De Lumix S9 lijkt op een vergrote versie van de Micro Four Thirds Panasonic GM1. Die camera had wel een (beperkte) sluiter, maar omwille van de afmetingen geen stabilisatie en geen uitklapbaar scherm. De S9 heeft geen sluiter, maar gelukkig wel een draai- en kantelbaar scherm en een goede stabilisatie die nog aangevuld kan worden met elektronische beeldstabilisatie.

Omdat de camera zo compact is, wil je deze natuurlijk ook graag met compacte objectieven kunnen gebruiken. Voor dat doel introduceert Panasonic een 26mm F8 groothoek pancake objectief en later dit jaar is er de 18-40mm F4.5-6.3 zoom bijgekomen. Dat is een mooi bereik voor een compacte zoom,  De 26 millimeter is eigenlijk meer een ‘bodycap’ objectief dan een pancake. Het heeft geen autofocus, er kunnen geen filters op en zelfs geen lensdop.

Bouw en bediening van de Panasonic Lumix S9

De Panasonic Lumix S9 is een leuke kleine camera om te zien. Hij doet erg denken aan de piepkleine Lumix GM1 voor het Micro Four Thirds formaat, maar dan een paar maatjes groter. Wat bijdraagt aan de gunfactor zijn de verschillende kleuren waarin hij verkrijgbaar is. Naast zwart kan je ook kiezen uit een soort mosgroen, een mooi steenrood of een gedekte blauwe kleur. De voorzijde is heel minimalistisch, zonder greep en met maar een enkele knop voor het ontgrendelen van het objectief. De bovenkap is ook al niet erg druk, met een knop voor het kiezen van het belichtingsprogramma met de aan/uit schakelaar eronder, een draaiknop voor het instellen van de camera met een ontspanknop in het midden en een knopje voor belichtingscorrectie. Oh ja, en een grote rode knop voor het filmen te starten en te stoppen.

Er is een accessoireschoen, die we bij een andere camera een hotshoe of flitsschoen zouden noemen. Maar de accessoireschoen op de S9 heeft geen elektronische contacten. Hij is eigenlijk vooral bedoeld om er een microfoon in te schuiven, die dan met een kabel aan de camera wordt verbonden, of een of LED-lamp. Het is eigenlijk jammer dat Panasonic niet meteen een volgende stap heeft gezet met een digitale microfoon die draadloos verbonden kan worden, zoals bij Sony. De camera heeft ook geen zoeker, maar wel een draai- en kantelbaar TFT- scherm van 7,6 centimeter met 1,84 miljoen pixels. Uiteraard is het scherm aanraakgevoelig, en dat is maar goed ook, gezien het geringe aantal fysieke knoppen.

Naast de gebruikelijke knoppen achterop voor onder andere het Quick menu, Play, Display en een vierwegcontroller voor de ISO, witbalans, opnamesnelheden en de autofocus, zit er op de achterzijde een knop met de aanduiding: LUT. Dat is het meest vernieuwende aan de Lumix S9. Wat we wel missen is een tweede instelwiel. Ook is er geen joystick of iets dergelijks voor het selecteren van het autofocusveld. De camera heeft een USB-C aansluiting tot 10 Gbps en een micro-HDMI Type D poort. De camera heeft natuurlijk ook een microfoonaansluiting, maar geen koptelefoonaansluiting en dat is voor een toestel dat zo op videocreatie mikt wel een gemis.

Beeldkwaliteit

De Lumix S9 is geen echt bijzondere camera waar het gaat om beeldkwaliteit voor fotografie. Een 24 megapixel sensor is nog steeds prima, zoals we ook gewend zijn van bijvoorbeeld de S5 II, maar niet onderscheidend. Kleuren en dynamisch bereik zijn prima en de scherpte is voldoende. Voor wie nog meer wil is er de optie om met de multishot-methode hoge resolutie opnames uit de hand te maken die de S9 direct in de camera kan verwerken. De prestaties bij hoge gevoeligheden zijn ook goed, zoals we die kennen van deze sensor. Wat de Lumix S9 voor fotografen echt op achterstand zet, is het ontbreken van een mechanische sluiter. Hierdoor is de camera wel erg stil en trillingvrij, maar je krijgt hierdoor altijd te maken met de uitleessnelheid van de sensor en die is niet bijzonder hoog. Het gevaar van rolling shutter bij bewegende onderwerpen of camerabewegingen ligt dus altijd op de loer, net als het gevaar van banding bij het fotograferen bij kunstlicht. Wanneer je daar veel last van hebt, kan je met de functie ‘Synchro Scan’de sluitertijd nauwkeurig aanpassen aan de frequentie van het kunstlicht. Maar dat is een omslachtig alternatief voor een echte sluiter.

Video

Er zijn maar weinig merken die zo goed zijn in video als Panasonic en dat zie je terug in de S9. De camera biedt 6.2K video in V-log en Open Gate. De S9 gebruikt dan de hele sensor, ook in de hoogte. Dit kan je in de nabewerking naar iedere gewenste beeldverhouding croppen, zoals 16:9, maar ook 9:16 staand voor social media reels. Dus of je nu voor YouTube of voor Tiktok een filmpje maakt, met dit formaat zit je altijd goed. Nieuw is een 4K Open Gate mogelijkheid. De S9 maakt die 4K op basis van de 6.2K opname, in dezelfde 3:2 verhouding. Panasonic verwacht hier zoveel van dat dit de standaard opnamestand is als je filmen. In 4K en 6.2K Open Gate zijn snelheden tot 30 (29.97) beelden per seconde mogelijk. Voor 60p en 50p zal je echter naar 4K met een APS-C crop moeten. 4K120p zal je vergeefs zoeken op de S9. Alle opnamestanden zijn 10 bit, maar pas in 4K kleinbeeld en 4K in APS-C crop krijg je 4:2:2 subsampling. Op de S9 kan je gebruik maken van waveforms en vectorscope weergave en in plaats van sluitertijden kan je zelfs shutter angles instellen, wat veel handiger werkt dan sluitertijden als je bijvoorbeeld van opnamesnelheid wisselt. Wat je mist ten opzichte van de grotere modellen van Panasonic zijn, naast de zoeker, de mogelijkheid om Panasonics XLR-adapter aan te sluiten voor geluid en een koptelefoonaansluiting. De camera maakt gebruik van een enkele UHS II SD-kaart. Het is dus niet zo vreemd dat je niet in Prores en All-I kan filmen. Wat de S9 wel heeft is een speciale MP4 Light optie om in 6.2K open gate te filmen in H.264. De bestanden worden dan veel kleiner, zodat je ze zelfs in Lumix Lab op je telefoon kan editen en posten. De kwaliteit is echter niet zo hoog als bijvoorbeeld 4.2.2. 10 bit 4K. De S9 heeft ook geen ingebouwde ventilator, maar met de recente firmware updates is het toch mogelijk om opnames te maken van een uur of langer in 4K/25p en 6.2K, in feite tot de accu leeg is. De S9 heeft nog iets waar Panasonic in uitblinkt, en dat is een hele goede stabilisatie, zeker in combinatie met de digitale beeldstabilisatie kan je ook zonder gimbal prima uit de hand filmen en lopen tegelijk.

Autofocus van de Panasonic Lumix S9

De Panasonic Lumix S9 heeft, net als bijvoorbeeld de Lumix S5 II, een hybride autofocussysteem dat gebruik maakt van fasedetectie. Zeker voor filmers is dat toch wel echt een voordeel ten opzichte van het op contrastdetectie gebaseerde DFD systeem dat Panasonic langzaam aan het uitfaseren is. Dankzij die fasedetectie stelt de camera snel en in de juiste richting scherp en hoeft er niet meer heen en weer gezocht te worden als de juiste scherpte eenmaal is bereikt. Dat was iets wat met het DFD-systeem regelmatig voorkwam en als dat gebeurt, dan is je filmopname eigenlijk niet meer bruikbaar.

Bijzondere functies

Bijzonder aan de Lumix S9 is de manier waarop Panasonic het gebruik van LUTs naar voren schuift. De camera heeft zelfs een speciale knop achterop voor het selecteren van LUTs. Die maakt het mogelijk om niet alleen voor video, maar ook voor foto’s snel van LUT te wisselen. LUT komt uit de filmwereld en staat voor Look Up Table. Het is een soort profiel waarmee log-opnames omgezet kunnen worden naar een standaard rec 709 beeld, of waarmee rec 709 opnames een bepaalde uitstraling, een ‘look’ kunnen krijgen. Ook in de fotowereld wordt steeds vaker zo gewerkt, bijvoorbeeld met filmstijlen of Presets in Lightroom. Het voordeel van een LUT of een preset is dat het sneller werkt dan ieder beeld apart te bewerken en dat je makkelijker een hele reeks opnames dezelfde uitstraling kan geven. Filmers kiezen er echter meestal voor om LUTs in de camera alleen te gebruiken om opnames in log tijdens het filmen te beoordelen, zonder de LUT in te bakken in het bestand. De real time LUTs van Panasonic zijn juist bedoeld om direct het beeld te veranderen, zodat je deze snel kan delen. Je kan ze zien als tegenhangers van Fujifilms populaire filmstijlen. Panasonic gaat echter nog twee stappen verder met de real time LUTs. De LUT-knop is de snelste manier om een LUT te kiezen, maar het is ook mogelijk om een MyPhoto Style aan te maken, waarin je niet alleen zaken als witbalans of contrast kan aanpassen, maar waar je zelfs twee LUTs aan kan toevoegen. Van iedere LUT kan je vervolgens afzonderlijk instellen hoe sterk deze moet werken, van 0 tot 100%. In de S9 kunnen tot 39 afzonderlijke LUTs worden opgeslagen en dat hoeven lang niet alleen de LUTs van Panasonic zelf te zijn. In de nieuwe Lumix Lab app van Panasonic kan je namelijk zelf je eigen LUTs aanmaken en uploaden naar de camera. Wie al gewend is om met Lightroom Presets te werken, kan deze zelfs omzetten naar een LUT en importeren in de S9. Dat vergt wat googelen en het downloaden van extra apps, want het is geen standaard optie, maar het kan. Naast de LUT-knop en de MyPhotoStyles kan je beelden ook overzetten via Wifi naar de Lumix Lab app, om daar vervolgens de beelden verder te bewerken, inclusief het toepassen van LUTs. Dat nabewerken kan ook in de camera, en de raw-bestanden kunnen dan zelfs van een LUT worden voorzien, maar op een groter telefoonscherm in de Lumix Lab app, werkt het net even fijner. De app is zo krachtig, dat voor content creators dit misschien wel een van de beste en snelste methodes is om beeld met een eigen look te delen. Voor video biedt de app zelfs de mogelijkheid om open gate video te croppen naar diverse verhoudingen, waaronder staand, te editen en te delen.

Updates

De Panasonic Lumix S9 werd geïntroduceerd met een 26mm F8 pancake objectief, dat geen autofocus had, maar wel een heel beperkte lichtsterkte. Ook was de S9 bij introductie voorzien van behoorlijke beperkingen in de opnametijden voor video. Dat was vreemd voor een camera die zo gericht is op vloggers. Inmiddels is er een firmware update geweest die onder andere die opnamebeperkingen heeft verholpen. Ook is er een nieuwe kitzoom voor de S9 gekomen: de Lumix S 18-40mm F4.5-6.3. Beide maken een groot verschil. De firmware updates maken een eind aan de 10 minuten opnamelimiet voor 6K en 15 minuten voor 4K. Ook kan je met de nieuwe firmware meerdere lijnen in je beeld plaatsen, zodat je bij het filmen in 6.2K Open Gate kan zien hoe een 16:9 of 9:16 crop eruit komt te zien. De lijnen kan je zelfs verplaatsen, zodat een staande crop niet per se in het midden hoeft te staan. De nieuwste updates zorgen er overigens voor dat alle Lumix camera’s vrijwel dezelfde menustructuur hebben en – waar mogelijk – dezelfde functies. Hierdoor krijgen andere Lumix-camera’s ook ondersteuning voor real time LUTs. En vergeet die 26mm F8. De Lumix S 18-40mm F4.5-6.3 zoom is licht en compact, heeft autofocus en een betere lichtsterkte dan de 26mm pancake en een fijn bereik van ultragroothoek tot groothoekig standaard. Dit is het objectief dat standaard op de S9 hoort te zitten.

Ten opzichte van de concurrentie

Qua afmetingen lijken de Sony A7C II en de ZV-E1 logische concurrenten voor de Lumix S9. De beide Sony’s zijn op cameragebied zoveel meer completer, met een mechanische sluiter, slimme hotshoe met draadloze microfoonaansluiting, twee instelwielen, een zoeker op de A7C II en nog meer, zodat je snel geneigd bent om de Lumix S9 af te serveren. Beide Sony’s zijn echter ook wel wat (A7C II) tot flink wat duurder (ZV-E1). De Lumix S9 mikt dus op een andere doelgroep dan waarvoor de Sony’s bedoeld zijn. Je zou de S9 ook meer als een tegenhanger van bijvoorbeeld de Fujifilm X-M5 kunnen zien. De Fujifilms zijn heel populair mede vanwege de filmsimulaties. Daarmee kan je foto’s en film een eigen, vaak enigszins analoge uitstraling geven die op dit moment erg in is en waarmee je je beelden meteen extra kan laten opvallen. En dat is nu juist wat je met de Lumix S9 ook kan doen met de LUTs en in een aantal opzichten zijn de LUTs veelzijdiger in gebruik dan de filmsimulaties. De X-M5 heeft bijvoorbeeld wel een echte sluiter, maar de Lumix S9 heeft ten opzichte van de X-M5 het voordeel van de een full frame sensor.

Conclusie test Panasonic Lumix S9