Full Review Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro

De Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro is een specialistisch objectief, maar bijna onmisbaar voor fotografen die weten wat je met zo’n objectief kan doen.

Introductie

Technische camera’s waren zo’n dertig jaar geleden nog een vast onderdeel van de gereedschapskist van veel vakfotografen. Voor architectuur- en interieurfotografie om te zorgen dat verticale lijnen van gebouwen ook keurig rechtop bleven staan in de foto en voor productopnames om de ligging van het scherptevlak zo te manipuleren dat het hele onderwerp scherp was. Digitaal zijn veel van die mogelijkheden tegenwoordig in software na te bootsen.

Gebouwen kan je vaak met één klik rechtzetten en als je niet genoeg scherptediepte hebt bij product- of macrofotografie, of zelfs in een landschapsfoto, dan biedt focusstacking een uitkomst. Toch zijn er nog steeds goede redenen om tenminste een deel van die mogelijkheden van de technische camera weer terug te krijgen op een moderne systeemcamera. Dat kan met tilt-shift objectieven. De Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro is een van de twee tilt-shift objectieven die tegelijk met Fujifilm GFX100 II zijn geïntroduceerd. De andere is de GF 30mm F5.6 T/S. Waar de 30mm vooral heel handig is voor architectuur en landschap, is de 110mm met name interessant voor studiofotografen die producten fotograferen. Met een tilt-shift kan je zowel het perspectief als de ligging van het scherptevlak veranderen op een manier die met gewone, niet verstelbare objectieven niet mogelijk is.  Zo kan je de camera wat hoger zetten om de bovenkant van een verpakking te laten zien, en door het omlaag verschuiven van het objectief (een shift-verstelling) kan je dan de hele verpakking keurig in beeld krijgen, zonder dat de verpakking naar onder smaller wordt op de foto. Zo voorkom je perspectivische vervorming. Het zijn toepassingen waar normaal gesproken een technische camera voor zou worden gebruikt, met een balg in het midden. Tilt-shift objectieven bieden een deel van de mogelijkheden van die technische camera’s, maar dan met veel meer comfort, een hogere nauwkeurigheid, een gekoppeld diafragma, doorgave van EXIF-informatie en een betere afdichting tegen stof en vocht.

Tilt en shift

Wat maakt een tilt-shift objectief als de Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro nu zo bijzonder en wat kan je ermee? Met de tilt-functie kan je het scherptevlak verleggen. Met een niet-verstelbaar objectief loopt het scherptevlak altijd evenwijdig aan de sensor. Wil je dan een wat groter voorwerp van voor naar achter scherp krijgen, dan kan je dat doen door een klein diafragma te kiezen, zoals F16 of F22, maar dan verlies je beeldkwaliteit door diffractie en op korte afstanden is diafragmeren vaak niet genoeg. De andere oplossing met een normaal objectief is focus stacken, waarbij je een serie opnames neemt met steeds een iets andere scherpstelling. Die serie moet daarna nog in software worden samengevoegd tot een beeld met scherpte van voor tot achter. Dat kost meer tijd en werk en is zeker voor grotere series niet zo handig. Met een shift-verstelling kan je het scherptevlak kantelen of zwenken. Hierdoor kan je de scherptediepte beter over je onderwerp verdelen. Fotografeer je iets dat vooral plat is en op een (opname)tafel ligt? Leg dan het scherptevlak bijna horizontaal en je onderwerp is van voor tot achter scherp. Doordat je met de ligging van het scherptevlak kan spelen, kan je het ook creatiever gebruiken om de scherpte juist weg te kantelen.

Zo kan je bij portretten ervoor kiezen om het scherptevlak alleen door de ogen te laten lopen, zodat de rest van het gezicht extra onscherp wordt, of om bij full body portretten de scherpte alleen door het gezicht te laten lopen. Of je kan er ‘miniaturen’ mee maken, door vanuit de hoogte een stadsgezicht te fotograferen waarbij maar een klein deel scherp is. We ervaren het dan alsof het een miniatuur is, een in het klein nagebouwde versie van de werkelijkheid.

Niet iedere fotograaf zal aan dit soort mogelijkheden evenveel behoefte hebben. Een tilt-shift is dan ook een specialistisch stuk gereedschap. Maar voor de fotografen die de mogelijkheden nodig hebben, is het bijna onmisbaar. We juichen het dan ook erg toe dat Fujifilm voor hun middenformaat camera’s dit soort objectieven eindelijk aanbiedt.

Bouw

De Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro is een flink objectief. Dat is nodig omdat de beeldcirkel van het objectief groter moet zijn dan de afmetingen van de sensor. Als dat niet zo is, dan ga je zodra je het objectief verstelt, delen van de sensor afschermen, wat zorgt voor zwarte stukken in je beeld. De GF 110mm F5.6 T/S Macro heeft daarom een beeldcirkel die 85mm groot. Dat is 30mm meer dan de diameter van de sensor. Hierdoor is het mogelijk om objectief 15mm in elke richting te verstellen. Het objectief is tegelijk wel iets slanker dan de GF 30mm F5.6 TS. Een korte tele is nu eenmaal iets makkelijker te ontwerpen dan een groothoek. Doordat de objectieven vrij groot zijn, is er veel ruimte voor grote knoppen, waardoor ze goed en nauwkeurig zijn te bedienen, zelfs met handschoenen aan. De shiftverstelling en de tiltverstelling kan je onafhankelijk van elkaar roteren. Hierdoor kan je in iedere richting shiften en tegelijk je scherptevlak naar wens horizontaal of verticaal verstellen. Uiteraard heeft dit objectief geen  autofocus. Het objectief heeft wel een brede, lekker soepel draaiende scherpstelring aan de voorzijde. Daarachter zit het blok voor de tilt-verstellingen, met een grote draaiknop voor nauwkeurige verstelling. Er is een indicatie van de verstelling in hele graden aangebracht en het blok kan geroteerd worden voor horizontale en verticale verstellingen. Daarachter zit dan weer eenzelfde blok, maar dan voor de shift-verstellingen, met een aanduiding voor de verschuiving in millimeters. Alles werkt soepel, maar niet te licht en heel precies.

Het optisch ontwerp van de Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro is wat eenvoudiger dan dat van de 30mm en bestaat uit 11 lenselementen in 9 groepen. Een van die elementen is asferisch en er zijn twee ED-elementen. Hiermee wordt een goede correctie bereikt die de noodzaak voor elektronische correctie van vervorming en laterale chromatische aberratie elimineert.

Die zijn namelijk niet mogelijk wanneer het objectief versteld wordt. Ook aberraties worden hierdoor onderdrukt om zo scherpte te kunnen verkrijgen van rand-tot-rand, zelfs wanneer gebruik wordt gemaakt van tilt- shift. Het objectief is verder voorzien van Fujifilms Nano GI Coating-technologie om onnodige lichtreflectie te onderdrukken en ghosting en flare te verminderen.

Scherpstelling

De Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro heeft geen autofocus. Bij een tilt-shift objectief gaat het niet zozeer om een punt waar je op scherpstelt, maar om een vlak. Bij het maken van tilt-verstellingen wil je vaak op meerdere punten je scherpte controleren en handmatige scherpstelling is dan veel makkelijker dan autofocus. Vanwege het langere brandpunt heb je bij de GF 110mm F5.6 T/S Macro meer verstelmogelijkheid nodig om het scherptevlak van verticaal naar (bijna) horizontaal te verleggen dan bij de GF 30mm F5.6 T/S. Die kan 8,5 graden versteld worden. De GF 110mm F5.6 T/S Macro heeft 10 graden verstelmogelijkheid.

Een ander verschil met de Fujinon GF 30mm F5.6 T/S is dat de GF 110mm F5.6 T/S Macro tot 1:2 kan worden scherpgesteld. Voor productfotografie van kleine voorwerpen is dat natuurlijk een belangrijke kwaliteit. Met tussenringen kan de vergrotingsmaatstaf nog worden vergroot, maar die Macro-toevoeging is van belang omdat je er vanuit mag gaan dat het objectief ook voor het dichtbij bereik is geoptimaliseerd.

Beeldkwaliteit

Een camera als de Fujinon GFX-100 koop je vooral voor de enorme scherpte en detailweergave die ermee mogelijk is. Met een tilt-shiftobjectief voorkom je dat je een deel van de kwaliteit weer inlevert in de nabewerking. Dan moet het objectief wel een uitmuntende kwaliteit leveren en dat is het geval. De MTF-curves van de GF 110mm F5.6 T/S Macro zien er erg goed uit. De lijnen liggen bijna zo hoog als maar mogelijk is en het verloop naar de hoeken is minimaal. De beeldcirkel van dit objectief is echter groter dan MTF-curves laten zien. Buiten de hier getoonde MTF-curve is het verloop naar de hoeken ook maar heel klein en zelfs bij flink verstellen blijft de scherpte tot in de hoeken uitstekend. Van vertekening heb je met dit objectief geen last end dat is maar goed ook.

Door de verstelmogelijkheden kan de vertekening namelijk niet achteraf in software worden gecorrigeerd. De afwezigheid van vertekening duidt dus op een goede optische correctie. Het bokeh van het objectief is ook fraai, met een mooi verloop van scherp naar onscherp. Chromatische aberraties zijn afwezig en ook lichtafval is heel gering. Je krijgt, eigenlijk alleen op volle opening, een beetje asymmetrische lichtafval zodra je verstellingen gaat gebruiken, maar veel is het niet. De scherpte blijft uitstekend, ook als je dichtbij scherpstelt en dit objectief heeft dan ook terecht de aanduiding ‘macro’ in zijn naam, ook al is het maar een 1:2 macro.

Lees meer over tilt-shift objecten op focus-review.com. 

Full Review Fujifilm GF 30mm F5.6 T/S – Tiltshift voor het middenformaat

Conclusie test Fujinon GF 110mm F5.6 T/S Macro