Review OM System PEN – min of meer een nieuwe PEN F

De OM System PEN is tegelijkertijd meer en minder dan de Olympus PEN F, voor een veel scherpere prijs

Introductie OM System PEN

Toen OM System nog gewoon Olympus heette, had het merk een hele reeks PEN camera’s. Ze hadden allemaal een meetzoekervormgeving en ze waren lekker compact. Het topmodel in die reeks, de PEN F uit 2016, heeft om meerdere redenen een cultstatus gekregen. De camera was de enige PEN met een zoeker, een mooie, rond vormgegeven zoeker, en het had een aparte knop op de voorkant om snel te kunnen wisselen tussen verschillende kleur- en zwart-wit profielen en met die knop kon je ook gemakkelijk je eigen profielen aanmaken en bewaren. We hebben moeten wachten tot de komst van de OM3, nog niet zo lang geleden, voor er weer een camera was met zo’n Color Wheel op de voorzijde. Verder had de PEN F een prachtige vormgeving, met een metalen behuizing en mooie, gekartelde metalen knoppen op de bovenkap die hem eruit lieten zien als een luxe camera uit de jaren 50 of 60 van de vorige eeuw.

Dat ging zelfs zover dat de aan-uit schakelaar op de linkerbovenkant associaties op riep aan ouderwetse terugwikkelslingers. Veel OM System liefhebbers liepen al jaren te roepen om een opvolger van de PEN F. Het leek alsof OM System daar niet veel voor hoefde te doen: nieuwere sensor of processor erin en graag ook wat pakkingen, omdat de PEN F niet weerbestendig was. Eindelijk is er nu de OM System PEN, die je gerust mag zien als de opvolger van de PEN F. En inderdaad, de camera heeft wat nieuwere technologie en hij is weerbestendig. Dat is geen IP-5x weerbestendigheid, maar een bescheiden IP-X1 waardering. Maar ook dat is al meer dan de PEN F had. De camera ziet er echter heel anders uit dan de PEN F en OM System noemt het ook niet de PEN F. De positie van de PEN is dan ook een andere dan die van de PEN F destijds. De PEN zit qua prijs nog onder de OM System OM5 II. Hij is nog wel iets duurder dan de nog altijd leverbare Olympus OM-D E-M10 IV, die niet weerbestendig is, en die mogelijk ook geen opvolger krijgt. Daarmee wordt de PEN het nieuwe instapmodel in het OM System systeem.

Bouw en bediening

De nieuwe OM System PEN ziet er wat vereenvoudigt uit ten opzichte van de PEN F, die echt rijkelijk voorzien was van draaiknoppen en er daardoor ook zo retro uitzag. De vormgeving van de nieuwe PEN sluit echter juist heel goed aan bij die van de analoge halfkleinbeeld PEN F camera’s uit 1963.  Die hadden namelijk ook vrij weinig bedieningselementen en eenzelfde sterk asymmetrische bovenkap die aan de linkerkant verder naar onder doorliep dan aan de rechterkant. Die camera had – uiteraard voor die tijd – het diafragma op het objectief zitten, een sluitertijdenknop op de voorzijde en op de bovenkap zaten enkel een venstertje voor het aantal opnames, een beetje verzonken, rechthoekige ontspanknop en op de linkerkant een al even verzonken terugwikkelslinger. De nieuwe, digitale PEN probeert die vormgeving dus wat meer te benaderen. De aan-uit knop die bij de digitale PEN F op de linkerschouder zit, wat eigenlijk meer een kenmerk is van Leica’s dan Olympussen, is verdwenen. De aan-uit schakelaar is nu verplaatst naar de rechterkant en doet nu ook dubbel dienst als schakelaar tussen fotografie en film en S&Q (Slow en Quick) voor video. De sluitertijdenkop is daardoor verplaatst van de bovenkap naar de achterkant en is nu een zwart, licht uitstekend wieltje geworden. Hierdoor zitten er nog maar twee echte wielen op de bovenkap, een voor de programma-instelling en een voor het diafragma, gecombineerd met de ontspanknop. Op de voorzijde zit natuurlijk wel het bekende Color Wheel. De PEN heeft op de bovenkap een hotshoe en de zoeker is niet langer rond, maar gewoon rechthoekig. Het oogt allemaal wat simpeler en minder premium, en als je er gevoelig voor bent, voelt het ook allemaal wat minder luxe aan. Daar is de prijs dan ook naar, want de PEN heeft een adviesprijs van net onder de 1000 euro zonder objectief, terwijl een 10 jaar oude, tweedehands PEN F maar net iets minder kost. OM System heeft kunnen besparen door de body niet meer van metaal te maken, zoals de PEN F en de nieuwe OM3, maar meer in lijn met de OM5 van kunststof. Dat zorgt voor een iets lager gewicht, al vragen we ons af of je dat zal voelen. Tegelijk is de camera een fractie groter geworden, maar ook dat zal niet merkbaar zijn. Het extra gripje aan de voorzijde is minder klassiek, maar zorgt er wel voor dat de camera iets beter in de hand ligt. De zoeker heeft nog altijd dezelfde vergroting en resolutie met 0,62x en 2,36 megapixel en dat geldt ook voor het 1,04 megapixel aanraakgevoelige draai – en kantelbare scherm.

De PEN heeft een microfooningang, maar net als de PEN F nog altijd geen koptelefoon uitgang en de USB-C poort is ook nog altijd van het USB 2.0 type. Er is plaats voor 1 UHS-1 SD-kaart en op dat punt is de camera ook wat sober uitgevoerd. De camera krijgt wel een nieuwere accu, die kleiner is dan die van de PEN F, maar tegelijk ook krachtiger. Het Color Wheel op de voorkant lijkt identiek aan dat van de PEN F, maar biedt met twee voorkeuzestanden maar de helft van wat je op de PEN F kon instellen. De camera kan worden geleverd met een derde generatie 14-42mm kitzoom die net als de PEN voorzien is van pakkingen om hem weerbestendig te maken en die gebruikt kan worden met focus stacking. Dat kon niet met de oudere versies.

Beeldkwaliteit

De PEN heeft nog altijd een 20 megapixel sensor, net als de PEN F. Het is dezelfde sensor die te vinden is als de OM5 II en niet de stacked versie van de OM3 of de OM 1-serie. Dat mag je in deze prijsklasse ook niet verwachten. Als het om pure beeldkwaliteit gaat, is de PEN dan ook volledig vergelijkbaar met de OM 5 II en zit er weinig verschil tussen de PEN en zijn voorganger, de PEN F. Dankzij een modernere processor heeft de PEN echter wel een aantal opties die zijn voorganger niet had, zoals high res multishot opnames uit de hand (de PEN F kon dat alleen vanaf statief), Live ND, focus stacking, HDR en meervoudige belichtingen. Het dynamisch bereik is net iets minder dan dat van de beste APS-C camera’s, maar veel beter dan alles met een kleinere sensor (1”type of kleiner),  dus dat is zeker geen reden om deze camera te laten liggen. Maar waar je deze camera vooral voor koopt zijn de uitgebreide mogelijkheden om kleuren en curves aan te passen en zo je eigen favoriete kleurenweergave te maken. Dat kan zowel voor de opname, door eigen profielen te maken, als naderhand, omdat de PEN ook raw-bestanden in de camera gemakkelijk kan bewerken. Hierdoor is de PEN een van die modellen die echt een aanrader is als je geen zin hebt om je opnames achteraf op een computer te bewerken. Je kan met deze camera JPEG’s schieten met je eigen kleurprofiel, en als je na de opname toch een net iets andere look wil, kan je snel en makkelijk het raw-bestand bewerken. De opgegeven waardes voor de beeldstabilisatie zijn iets lager dan bij de OM5 II, en er zijn inmiddels ook kleinbeeldcamera’s die hogere waardes claimen. Uit ervaring weten we dat waardes voor de stabilisatie van Micro Four Thirds modellen niet zomaar kan worden vergeleken met die van kleinbeeldcamera’s. In de praktijk is het namelijk mogelijk opnames te maken met sluitertijden van 1 of zelfs 2 seconden uit de hand met een OM5 en dat is iets dat we met kleinbeeldmodellen met een papier betere beeldstabilisatie niet voor elkaar krijgen. De PEN zal dus ook ongetwijfeld uitstekend presteren op dit gebied.

Video

Op videogebied heeft de PEN ook duidelijk meer te bieden dan de PEN F. Die had 10 jaar geleden Full HD (1920×1080) als hoogste resolutie. De PEN kan filmen in 4K, tot 30 beelden per seconde en in OM-Log. Daarmee lijkt de PEN helemaal bij de tijd, maar dat is hij toch niet helemaal. De camera kan namelijk alleen filmen in 8 bit 4:2:0. 10 bit zou een enorme verbetering zijn geweest, zeker in combinatie met de OM-log, maar zou misschien ook teveel van het goede voor UHS-1 kaarten zijn geweest. Hoe dan ook, met 8 bit video moet je achteraf niet teveel aan je beelden willen bewerken. Als je het al zoveel mogelijk in de camera goed krijgt, dan kan je met de PEN wel redelijk video maken. Maar dit is geen camera die je voor professioneel videowerk als eerste keus zal willen inzetten.

Autofocus

De autofocus is ook vergelijkbaar met die van de OM5 II. Dat wil zeggen dat de fasedetectie-scherpstelling zeker in S-AF snel en accuraat is, maar de onderwerpherkenning en tracking zijn niet op het niveau van bijvoorbeeld Fujifilm of Sony. De camera herkent wel gezichten en ogen en heeft er herkenning van honden en katten bijgekregen, maar is daarmee nog lang niet zo goed als bijvoorbeeld de Sony’s die gebruik maken van veel geavanceerdere op AI-gebaseerde algoritmes. Sport- en natuurfotografie worden wel geholpen door de hogere opnamesnelheid van 30 beelden per seconde met S AF of 8 beelden per seconde met C-AF, uiteraard natuurlijk wel met elektronische sluiter. De uitleessnelheid van de PEN is voldoende snel zodat je niet gauw last zult hebben van rolling shutter.

Ten opzichte van de concurrentie

Concurrenten van de PEN zijn camera’s met eenzelfde meetzoeker-styling en retro-uiterlijk. Dan praat je natuurlijk al snel over de Fujifilm X100 VI, maar die heeft geen verwisselbare objectieven. De Fujifilm X-E5 heeft die mogelijkheid wel, en beschikt ook nog eens over een sensor met een veel hogere resolutie. Maar zowel de X-E5 als de X-100 VI zitten in een andere prijsklasse dan de PEN. Een andere optie zou de nieuwe Panasonic L10 kunnen zijn. Niet zo retro, maar ook fraai. De L10 heeft ook geen verwisselbaar objectief, maar wel een redelijk lichtsterke zoom die hem toch veelzijdig maakt. De Panasonic benut niet de hele Four Thirds sensor, maar heeft wel een hogere resolutie, waardoor het aantal effectieve pixels ongeveer gelijk is aan die van de PEN. Op videogebied is de Panasonic de PEN gemakkelijk de baas, met 10 bit en de optie om zelfs in 5.6K te filmen en 4K120p. De L10 is echter ook wat duurder dan de PEN en wil je graag objectieven wisselen, dan is de PEN natuurlijk de betere optie

tekst

Conclusie test OM System PEN